Lot dronem to jedno, zdjęcia z powietrza to drugie: kiedy w Chorwacji potrzebna jest dodatkowa zgoda na fotografowanie i filmowanie?
W Chorwacji można mieć prawidłowo zarejestrowanego drona, uprawnienia pilota i zgodę na korzystanie z przestrzeni powietrznej, a mimo to nie mieć prawa do wykonania zdjęć lub nagrania filmu z powietrza. Problem tkwi w dwóch odrębnych systemach przepisów. Jeden reguluje bezpieczeństwo lotu, drugi samo fotografowanie, filmowanie oraz późniejsze wykorzystanie materiału. Dla turysty z DJI Mini, właściciela apartamentu czy fotografa realizującego zlecenie to różnica, która potrafi przesądzić o legalności całego przedsięwzięcia.
Legalny lot dronem nie oznacza zgody na fotografowanie Chorwacji
Loty dronami w Chorwacji podlegają europejskim przepisom EASA oraz zasadom krajowym nadzorowanym przez Chorwacką Agencję Lotnictwa Cywilnego (CCAA). Fotografowanie i filmowanie z powietrza reguluje natomiast chorwacka Uredba o snimanju iz zraka (NN 77/2020), powiązana z ustawą o obronności. Zezwolenia na wykonywanie i wykorzystywanie zdjęć lotniczych wydaje Državna geodetska uprava (DGU), czyli chorwacki Państwowy Urząd Geodezji.
To dwa niezależne obowiązki. Zgoda dotycząca przestrzeni powietrznej nie zastępuje zezwolenia DGU, a dokument wydany przez DGU nie daje automatycznie prawa do startu w dowolnym miejscu.
Polski turysta zabierający do Chorwacji popularnego DJI Mini 4 Pro o masie poniżej 249 g może korzystać z ułatwień przewidzianych dla lekkich dronów. Nie oznacza to jednak pełnej swobody. Ponieważ urządzenie ma kamerę i nie jest zabawką w rozumieniu przepisów, jego operator co do zasady musi być zarejestrowany. Numer operatora uzyskany w Polsce jest uznawany również w Chorwacji.
W kategorii otwartej obowiązują między innymi następujące zasady:
- Maksymalna wysokość lotu wynosi zasadniczo 120 m od najbliższego punktu powierzchni ziemi, z wyjątkami przewidzianymi przepisami.
- Pilot musi utrzymywać drona w zasięgu wzroku (VLOS), poza szczególnymi dopuszczonymi sytuacjami.
- Nie wolno przelatywać nad zgromadzeniami ludzi.
- Przed lotem należy sprawdzić ograniczenia przestrzeni powietrznej i wymagania Croatia Control, w tym procedury dostępne przez AMC Portal Mobile.
- Wymagane szkolenie i egzamin zależą od klasy oraz kategorii użytkowanego drona. Dla urządzeń klasy C0 nie obowiązuje standardowy egzamin A1/A3, ale pilot musi znać instrukcję producenta.
Do tego dochodzą chorwackie wymagania dotyczące ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. CCAA odróżnia zwykłe użytkowanie rekreacyjne od wykonywania prac z powietrza, obejmujących również fotografowanie i filmowanie na potrzeby prywatne. Dlatego nie należy zakładać, że sam limit 250 g zwalnia z obowiązku posiadania polisy. Zakres wymaganej ochrony trzeba ustalić przed rozpoczęciem operacji.
Przykład z praktyki: turysta zatrzymuje się w Makarskiej i planuje nagrać panoramę miasta, plażę oraz okoliczne wybrzeże. Sprawdza przestrzeń powietrzną, spełnia warunki lotu i uzyskuje wymagane zatwierdzenie operacji. Nadal pozostaje kwestia zezwolenia na filmowanie panoramy z powietrza.
Jeżeli celem jest wyłącznie rekreacyjne pilotowanie drona bez rejestrowania obrazu, procedura DGU dotycząca zdjęć lotniczych nie jest potrzebna. Jeżeli jednak urządzenie ma nagrywać nadmorski krajobraz, zabudowę i port, należy rozpatrzyć również przepisy o fotografowaniu lotniczym.
Istotny jest tutaj cel i zakres rejestrowanego obrazu, a nie wyłącznie masa urządzenia. Dron ważący 249 g nie jest automatycznie zwolniony z chorwackich przepisów o zdjęciach lotniczych.
Kiedy potrzebne jest zezwolenie DGU, a kiedy obowiązuje wyjątek?
Podstawowa zasada jest wymagająca: fotografowanie i filmowanie terytorium Chorwacji z powietrza podlega procedurze administracyjnej, jeżeli nie zachodzi przewidziany przepisami wyjątek. Co istotne, DGU nie rozróżnia pod tym względem standardowego fotografowania komercyjnego i niekomercyjnego.
Zdjęcie wykonane wyłącznie na wakacyjną pamiątkę nie korzysta więc z ogólnego zwolnienia tylko dlatego, że nie będzie sprzedawane ani publikowane.
Przepisy przewidują jednak konkretny wyjątek w art. 5 ust. 1 rozporządzenia NN 77/2020. Nie trzeba uzyskiwać zezwolenia DGU na celowane fotografowanie lub filmowanie dronem wyodrębnionej lokalizacji albo budynku, jeżeli materiał powstaje wyłącznie na potrzeby właściciela lub użytkownika tego miejsca.
Przykładowo właściciel willi w okolicach Zadaru zleca zarejestrowanej firmie wykonanie zdjęć dachu po silnej burzy. Operator dokumentuje stan pokrycia, rynien i komina. Materiał służy właścicielowi do oceny szkód oraz zaplanowania naprawy. Przy spełnieniu warunków wyjątku nie jest potrzebne odrębne zezwolenie DGU na fotografowanie.
Ten sam mechanizm może obejmować zdjęcia konkretnego apartamentowca wykonane na potrzeby jego właściciela. Nie chodzi przy tym o dowolne nagrywanie całego osiedla. DGU wyjaśnia, że przy fotografowaniu celowanym inne budynki mogą znaleźć się w kadrze, ale nie powinny być głównym przedmiotem zdjęcia.
Ważny szczegół: brak obowiązku uzyskania zezwolenia nie znosi wymogu zarejestrowanej działalności w zakresie fotografowania lotniczego. DGU wskazuje, że także w przypadku ustawowego wyjątku zdjęcia lotnicze powinien wykonywać podmiot uprawniony do takiej działalności. W chorwackiej klasyfikacji jest ona związana z kodem NKD 74.20.
Nie można zatem traktować tego wyjątku jako prostego sposobu na legalne fotografowanie dowolnej nieruchomości przez każdego turystę.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy fotograf chce wykonać szeroką panoramę Dubrownika, wybrzeże wyspy Brač albo film obejmujący kilka miejscowości. Takie ujęcia nie są celowanym fotografowaniem pojedynczego obiektu na potrzeby jego właściciela. Standardowa procedura zezwolenia DGU pozostaje właściwą ścieżką.
Przed podjęciem decyzji należy więc rozstrzygnąć trzy kwestie:
- Kto jest odbiorcą materiału? Właściciel lub użytkownik konkretnej lokalizacji czy osoba realizująca ogólny film krajobrazowy?
- Co stanowi główny przedmiot zdjęcia? Jeden wyodrębniony budynek czy rozległy fragment miasta, wybrzeża lub infrastruktury?
- Kto wykonuje fotografowanie? Zarejestrowany podmiot prowadzący działalność w tym zakresie czy turysta bez wymaganej rejestracji?
Przy fotografowaniu parków narodowych, parków przyrody i innych chronionych obszarów dochodzi kolejny warunek: zgoda odpowiedniej instytucji zarządzającej terenem. Przykładowo legalność fotografowania lotniczego na obszarze Parku Narodowego Krka wymaga sprawdzenia nie tylko zasad DGU, lecz także ograniczeń ustanowionych dla parku i obowiązujących tam warunków lotu.
Podobnie jest z obiektami o znaczeniu wojskowym i strategicznym. W takich przypadkach mogą pojawić się dodatkowe wymagania związane z Ministerstwem Obrony, a samo zezwolenie będzie trudniejsze do uzyskania.
Nie należy też utożsamiać zgody właściciela nieruchomości z pozwoleniem na lot. Właściciel hotelu może zgodzić się na fotografowanie elewacji, ale nie może samodzielnie uchylić ograniczeń przestrzeni powietrznej ani zasad ochrony przyrody.
Jak uzyskać zgodę na zdjęcia z drona i legalnie wykorzystać nagranie?
Największą pułapką chorwackiej procedury jest to, że w typowym przypadku potrzebne są dwa odrębne zezwolenia DGU. Pierwsze dotyczy wykonania zdjęć z powietrza (Odobrenje za snimanje iz zraka), drugie wykorzystania zarejestrowanych materiałów (Odobrenje za uporabu zračnih snimaka).
Nie wystarczy więc uzyskać zgodę na filmowanie, przeprowadzić lot i natychmiast opublikować nagranie na YouTube czy przekazać film klientowi.
Wniosek składa zamawiający zdjęcia lub osoba przez niego upoważniona. Procedurę można przeprowadzić elektronicznie w systemie DGU pod adresem snimanje-iz-zraka.dgu.hr. Alternatywnie dokumenty można przesłać na adres snimanjeizzraka@dgu.hr.
Do wniosku o zgodę na fotografowanie należy przygotować przede wszystkim:
- Dane zamawiającego oraz podmiotu wykonującego zdjęcia.
- Dokument potwierdzający zarejestrowaną działalność w zakresie fotografowania lotniczego. W przypadku zagranicznego wykonawcy DGU wymaga uwierzytelnionego tłumaczenia dokumentu na język chorwacki.
- Plan fotografowania z dokładnym oznaczeniem obszaru na mapie. Przy dokumentacji składanej poza aplikacją mogą być wymagane współrzędne granic obszaru.
- Zgodę właściciela lub użytkownika obiektu, gdy planowane jest celowane fotografowanie.
- Zgodę zarządcy chronionego terenu, jeżeli zdjęcia obejmują taki obszar.
- Upoważnienie od zamawiającego, jeżeli wniosek składa inny podmiot.
DGU wyjaśnia, że standardowa procedura po złożeniu kompletnego wniosku w praktyce często zajmuje nie więcej niż około tydzień. Nie jest to jednak gwarantowany termin. W sprawach wymagających uzgodnienia z Ministerstwem Obrony albo dodatkowego sprawdzenia materiałów czas może się wydłużyć.
Zezwolenie na fotografowanie może obejmować okres maksymalnie trzech miesięcy. Jeden wniosek może dotyczyć kilku lokalizacji, pod warunkiem ich dokładnego wskazania.
To istotne dla osoby realizującej materiał promocyjny dla trzech apartamentowców w Splicie, Trogirze i Omišu. Zamiast planować trzy zupełnie niezależne postępowania, może uwzględnić wszystkie lokalizacje w jednym odpowiednio przygotowanym wniosku. Nadal musi jednak sprawdzić warunki wykonywania lotów w każdej z tych miejscowości.
Po zakończeniu fotografowania rozpoczyna się druga część procedury.
Najpóźniej w ciągu 8 dni od zakończenia zdjęć należy przekazać materiał do kontroli DGU. Urząd wymaga nieprzetworzonych plików, obejmujących całość zarejestrowanego materiału objętego zezwoleniem, oraz planu zrealizowanego fotografowania w formacie KML lub SHP.
Pliki są analizowane, a następnie wydawana jest zgoda na ich wykorzystanie. Materiały przekazane do kontroli pozostają w archiwum DGU. W typowej procedurze urząd umożliwia przekazanie danych przez wskazany link, przy czym limit takiego transferu wynosi 10 GB. Większe pakiety i materiały podlegające szczególnemu trybowi kontroli trzeba dostarczyć na nośniku danych.
W praktyce oznacza to dodatkową logistykę. Kilkadziesiąt minut filmu w wysokiej rozdzielczości może szybko przekroczyć limit transferu, a konieczność dostarczenia nośnika do Zagrzebia komplikuje zlecenie wykonywane przez fotografa przyjeżdżającego na kilka dni z Polski.
Nie ma sensu obiecywać klientowi gotowego filmu dzień po sesji, jeżeli jego wykorzystanie wymaga jeszcze kontroli i wydania zgody. Rozsądniej ustalić termin przekazania finalnego materiału dopiero po uwzględnieniu procedury administracyjnej.
Inaczej jest z materiałami wykonanymi w ramach prawidłowo zastosowanego wyjątku dotyczącego celowanego fotografowania na potrzeby właściciela lub użytkownika obiektu. DGU wskazuje, że takie nagrania mogą być wykorzystywane bez ograniczeń wynikających z procedury zezwoleń na zdjęcia lotnicze. Nie znosi to jednak odrębnych przepisów dotyczących prywatności, ochrony danych osobowych i praw do wizerunku.
Właśnie dlatego film przedstawiający apartamentowiec i jego otoczenie wymaga innej oceny niż szeroka panorama miejscowości turystycznej. Nawet gdy oba materiały powstały tym samym dronem, z tej samej wysokości i podczas jednego wyjazdu, ich sytuacja prawna może być odmienna.
Najważniejsza decyzja zapada jeszcze przed uruchomieniem silników drona. Najpierw trzeba określić, czy planowany materiał jest zdjęciem lotniczym wymagającym zezwolenia DGU, czy mieści się w ściśle określonym wyjątku. Następnie należy zweryfikować uprawnienia wykonawcy, warunki przestrzeni powietrznej oraz ewentualne zgody zarządców terenu. Dopiero po spełnieniu tych warunków warto ustalać termin lotu. Odwrócenie tej kolejności może skończyć się nie tylko niemożnością legalnego wykorzystania gotowego filmu, ale również odpowiedzialnością za naruszenie chorwackich przepisów.
FAQ – zdjęcia i filmowanie dronem w Chorwacji
Czy dronem DJI Mini poniżej 250 g można legalnie robić zdjęcia w Chorwacji?
Tak, ale niska masa nie daje automatycznego zwolnienia z przepisów o fotografowaniu lotniczym. Trzeba spełnić wymagania dotyczące lotu oraz ustalić, czy konieczne jest zezwolenie DGU.
Czy do prywatnych zdjęć z wakacji potrzebne jest zezwolenie DGU?
Co do zasady tak, jeżeli jest to fotografowanie lotnicze objęte chorwackim rozporządzeniem. Nie istnieje ogólne zwolnienie dla turystycznych zdjęć wykonywanych bez wynagrodzenia.
Czy polska rejestracja operatora drona obowiązuje w Chorwacji?
Tak. Numer operatora nadany w Polsce w ramach unijnego systemu jest uznawany w Chorwacji. Nie zastępuje jednak krajowych zgód dotyczących przestrzeni powietrznej ani fotografowania.
Ile trwa uzyskanie zezwolenia na fotografowanie z powietrza?
DGU wskazuje, że przy kompletnym wniosku standardowe sprawy rozpatrywane są w praktyce zwykle w ciągu około tygodnia. Sprawy wymagające dodatkowych uzgodnień mogą potrwać dłużej.
Czy można opublikować film z drona od razu po jego nagraniu?
Jeżeli materiał podlega standardowej procedurze DGU, nie. Najpierw trzeba przekazać surowe nagrania do kontroli i otrzymać zgodę na ich wykorzystanie. Wyjątek dotyczy m.in. prawidłowo wykonanego celowanego fotografowania na potrzeby właściciela lub użytkownika obiektu.
Czy właściciel apartamentu potrzebuje zezwolenia DGU na zdjęcia swojego budynku?
Nie, jeśli fotografowanie spełnia warunki wyjątku z art. 5 ust. 1 rozporządzenia NN 77/2020. Zdjęcia musi jednak wykonywać podmiot spełniający wymagania dotyczące działalności fotograficznej, a lot musi być legalny.
Co grozi za fotografowanie z powietrza bez wymaganej zgody?
Chorwacka ustawa o obronności przewiduje sankcje za wykonywanie i wykorzystywanie zdjęć lotniczych bez wymaganych zezwoleń. Konkretne konsekwencje zależą od charakteru naruszenia i właściwej podstawy prawnej.
Od czego zacząć przygotowania do zdjęć z drona w Chorwacji?
Od określenia miejsca, zakresu kadru i celu fotografowania. Następnie należy sprawdzić wymogi DGU, status wykonawcy oraz ograniczenia lotnicze w AMC Portal Mobile. Zakup biletu i zaplanowanie zdjęć przed sprawdzeniem tych kwestii to najprostsza droga do problemów na miejscu.
Przed podróżą można również sprawdzić praktyczne informacje o chorwackich realiach turystycznych i organizacji pobytu. Więcej informacji na: https://chorwackiporadnik.pl.
Dodaj komentarz