Czy można uzyskać alimenty jeszcze przed rozwodem?

Tak. Alimentów można dochodzić jeszcze przed złożeniem pozwu o rozwód, a nawet wtedy, gdy małżonkowie formalnie nadal mieszkają razem. Rozwód nie jest warunkiem powstania obowiązku utrzymywania dziecka. Nie trzeba też czekać, aż drugi rodzic całkowicie przestanie płacić. Podstawą wystąpienia do sądu może być już sytuacja, w której przekazywane kwoty są nieregularne, zbyt niskie albo nie odpowiadają rzeczywistym kosztom utrzymania dziecka.

Przed rozwodem trzeba jednak rozróżnić dwie sprawy. Pierwsza to alimenty na dziecko. Druga dotyczy pieniędzy potrzebnych na utrzymanie małżonka i całej rodziny. Potocznie oba roszczenia nazywa się alimentami, ale opierają się na innych przepisach, wymagają innego uzasadnienia i nie zawsze prowadzi się je w identyczny sposób.

Alimenty na dziecko nie zależą od rozpoczęcia sprawy rozwodowej

Rodzice mają obowiązek utrzymywać dziecko, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Nie zmienia tego brak rozwodu, separacji ani formalnej przeprowadzki jednego z rodziców. Jeżeli codzienne koszty ponosi głównie matka albo ojciec, może wystąpić do sądu o zasądzenie od drugiego rodzica konkretnej miesięcznej kwoty.

Pozew składa się co do zasady do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich. Można wybrać sąd właściwy dla miejsca zamieszkania pozwanego albo sąd miejsca zamieszkania osoby uprawnionej, czyli najczęściej dziecka. W praktyce wybór sądu znajdującego się bliżej miejsca zamieszkania dziecka ułatwia udział w rozprawach i składanie dokumentów.

Osoba dochodząca alimentów jest zwolniona z opłaty sądowej od pozwu. Nie oznacza to jednak, że całe postępowanie zawsze pozostanie bezkosztowe. Wydatkiem może być wynagrodzenie pełnomocnika, koszt uzyskania niektórych dokumentów, dojazdy albo zaliczka na opinię biegłego, jeżeli jej sporządzenie okaże się konieczne. W typowej sprawie alimentacyjnej opinia biegłego nie jest jednak standardem.

Wysokość alimentów zależy od dwóch podstawowych elementów:

• usprawiedliwionych potrzeb dziecka,
• możliwości zarobkowych i majątkowych rodzica zobowiązanego.

Sąd nie ogranicza się do kwoty widniejącej na pasku wynagrodzenia. Bada również kwalifikacje zawodowe, doświadczenie, stan zdrowia, majątek oraz realną możliwość osiągania dochodów. Celowe przejście na niższy etat albo rezygnacja z dobrze płatnej pracy tuż przed procesem nie musi więc doprowadzić do obniżenia alimentów.

Po stronie dziecka liczą się rzeczywiste i racjonalne wydatki, między innymi:

• udział w kosztach mieszkania i mediów,
• wyżywienie,
• ubrania i obuwie,
• leczenie, leki, okulary lub rehabilitacja,
• żłobek, przedszkole, szkoła i podręczniki,
• transport,
• zajęcia dodatkowe,
• wypoczynek i rozwój zainteresowań.

Najczęstszy błąd polega na wpisaniu w pozwie jednej zbiorczej kwoty bez pokazania, skąd się wzięła. Znacznie lepiej przygotować miesięczne zestawienie kosztów dziecka, oddzielając wydatki stałe od okresowych. Przykładowo składkę szkolną opłacaną raz w roku należy podzielić przez 12, podobnie jak koszt kolonii, ubezpieczenia czy sezonowej wymiany garderoby.

Nie każdy wydatek trzeba potwierdzać fakturą. Sąd wie, że dziecko musi jeść, korzystać z mieszkania i regularnie wymieniać ubrania. Dokumenty mają jednak duże znaczenie przy kosztach ponadprzeciętnych: prywatnym leczeniu, terapii, specjalnej diecie, czesnym, rehabilitacji lub kosztownych zajęciach sportowych.

Zabezpieczenie pozwala uzyskać pieniądze na czas procesu

Samo złożenie pozwu nie gwarantuje szybkiego przelewu. Sprawa może trwać kilka miesięcy, a w sądach z dużym obciążeniem dłużej. Dlatego razem z pozwem należy rozważyć złożenie wniosku o zabezpieczenie alimentów na czas postępowania.

Zabezpieczenie polega na zobowiązaniu rodzica do płacenia wskazanej kwoty jeszcze przed wydaniem końcowego wyroku. Postanowienie może zostać wydane na posiedzeniu niejawnym, bez wcześniejszego przesłuchania stron. W sprawie alimentacyjnej wystarczy uprawdopodobnić istnienie roszczenia. Nie trzeba na tym etapie przeprowadzać całego postępowania dowodowego.

Wniosek powinien zawierać:

• kwotę żądanego zabezpieczenia,
• termin płatności, na przykład do 10. dnia każdego miesiąca,
• wskazanie osoby lub rachunku, na który mają trafiać pieniądze,
• krótkie wyjaśnienie sytuacji dziecka,
• zestawienie najważniejszych kosztów,
• informacje o dotychczasowym udziale drugiego rodzica w utrzymaniu.

Dobrą praktyką jest wpisanie w pozwie, że kwota ma być płatna z góry, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie przekroczenia terminu.

Zabezpieczenie jest wykonalne od chwili jego wydania w zakresie określonym przez sąd. Gdy zobowiązany nie płaci, można skierować sprawę do komornika, nie czekając na prawomocny wyrok kończący proces.

Trzeba zachować proporcje. Żądanie zabezpieczenia w wysokości wyraźnie przekraczającej udokumentowane koszty zwykle osłabia wiarygodność pozwu. Lepiej przedstawić dobrze policzoną kwotę niż zawyżać roszczenie z założeniem, że sąd „i tak coś obetnie”. Taka taktyka często prowadzi do sporu o każdą pozycję i niepotrzebnie wydłuża postępowanie.

Istotny jest również moment wszczęcia sprawy rozwodowej. Gdy pozew o rozwód został już złożony, kwestie utrzymania wspólnych małoletnich dzieci oraz zabezpieczenia ich potrzeb powinny być zgłaszane przede wszystkim w postępowaniu rozwodowym przed sądem okręgowym. Równoległe prowadzenie dwóch spraw dotyczących tych samych świadczeń może wywołać problemy proceduralne, w tym zawieszenie postępowania przed sądem rejonowym w zakresie objętym sprawą rozwodową.

Dlatego przed złożeniem kolejnego pisma trzeba ustalić, czy sprawa o rozwód już się toczy, jaka jest jej sygnatura oraz czy złożono w niej wniosek o zabezpieczenie. Dublowanie roszczeń nie przyspiesza uzyskania pieniędzy.

Pieniądze dla małżonka przed rozwodem: inne roszczenie, inne zasady

Przed rozwodem jeden małżonek nie dochodzi od drugiego alimentów na takich zasadach jak były małżonek po rozwiązaniu małżeństwa. Dopóki małżeństwo trwa, podstawowe znaczenie ma obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, wynikający z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Każdy małżonek powinien uczestniczyć w utrzymaniu rodziny stosownie do swoich możliwości zarobkowych i majątkowych. Wkładem nie muszą być wyłącznie pieniądze. Osobista opieka nad dziećmi, prowadzenie domu, przygotowywanie posiłków i organizowanie leczenia również stanowią realizację obowiązku rodzinnego.

Roszczenie ma praktyczne znaczenie wtedy, gdy jeden z małżonków zachowuje dochody dla siebie, a drugi sam opłaca mieszkanie, żywność, potrzeby dzieci i pozostałe codzienne wydatki. Dotyczy to także małżonków żyjących osobno, choć zakres obowiązku może zależeć od przyczyn rozłączenia i rzeczywistej sytuacji rodziny.

W takim postępowaniu trzeba pokazać nie tylko własne wydatki, ale budżet rodziny jako całości. Przydatne będą:

• umowa najmu albo zestawienie rat kredytu,
• rachunki za energię, ogrzewanie, wodę, internet i telefon,
• potwierdzenia kosztów żywności,
• dokumenty dotyczące dzieci,
• informacje o dochodach i majątku obojga małżonków,
• historia przelewów pokazująca, kto faktycznie finansuje gospodarstwo domowe.

Nie należy automatycznie żądać połowy wynagrodzenia drugiego małżonka. Sąd nie dzieli dochodów mechanicznie po 50 procent. Porównuje potrzeby rodziny, możliwości finansowe stron oraz ich osobisty wkład w opiekę i prowadzenie domu.

Roszczenie może być trudniejsze, gdy małżonkowie pozostają w faktycznej separacji od dłuższego czasu, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa i nie mają wspólnych małoletnich dzieci. Nie oznacza to automatycznej przegranej, ale wymaga dokładnego wyjaśnienia, jakie potrzeby nadal mają charakter rodzinny i dlaczego powinien uczestniczyć w nich drugi małżonek.

Osobnym problemem jest rozdzielność majątkowa. Sama rozdzielność nie likwiduje obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Może jednak wpływać na rozliczenia finansowe i podatkowe, dlatego większe świadczenia pomiędzy małżonkami powinny zostać przeanalizowane również pod tym kątem.

Sprawy na podstawie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego bywają bardziej sporne niż typowe alimenty na dziecko. Strony często mieszają koszty rodziny z wydatkami osobistymi, ratami dotyczącymi prywatnego majątku albo rozliczeniami dotyczącymi wcześniejszych lat. To błąd. Pozew powinien koncentrować się na bieżących potrzebach rodziny, a nie służyć jako zastępczy proces o podział majątku.

Przygotowanie pozwu warto zacząć od rozdzielenia trzech kategorii: kosztów dziecka, kosztów wspólnego gospodarstwa oraz wydatków wyłącznie osobistych. Dopiero po takim podziale można zdecydować, czy właściwe będzie powództwo o alimenty na dziecko, roszczenie o zaspokajanie potrzeb rodziny, czy oba żądania wymagają odrębnego ujęcia.

Więcej na ten temat na stronie: alimenty wrocław adwokat.

FAQ

Czy trzeba wyprowadzić się od współmałżonka, żeby żądać alimentów na dziecko?
Nie. Wspólne zamieszkiwanie nie wyklucza pozwu, jeżeli jeden rodzic nie uczestniczy odpowiednio w kosztach utrzymania dziecka.

Czy można żądać alimentów za okres sprzed złożenia pozwu?
Można dochodzić świadczeń za wcześniejszy okres, jeżeli pozostały niezaspokojone potrzeby dziecka albo zobowiązania zaciągnięte w celu ich pokrycia. Samo wyliczenie dawnych miesięcznych kosztów nie wystarczy. Trzeba wskazać konkretną zaległość, na przykład niespłaconą pożyczkę na leczenie lub nieuregulowane rachunki.

Czy alimenty należą się od dnia złożenia pozwu?
Sąd może zasądzić je od dnia wniesienia pozwu, ale data początkowa zależy od treści żądania i okoliczności sprawy. W pozwie trzeba wyraźnie wskazać, od kiedy świadczenie ma być płatne.

Czy nieformalnie przekazywane pieniądze zostaną uwzględnione?
Tak, jeżeli rodzic potrafi wykazać przelewy, wpłaty albo konkretne zakupy na rzecz dziecka. Gotówka przekazywana bez pokwitowania jest źródłem sporów, ponieważ trudno udowodnić jej kwotę i przeznaczenie.

Czy opieka naprzemienna wyklucza alimenty?
Nie. Przy podobnym zakresie opieki sąd nadal porównuje dochody rodziców oraz wydatki ponoszone na dziecko. Alimenty mogą zostać zasądzone, zwłaszcza gdy różnica możliwości finansowych jest duża albo jeden rodzic pokrywa większość kosztów stałych.

Czy można otrzymać alimenty bez rozprawy?
Zabezpieczenie może zostać udzielone na posiedzeniu niejawnym. Końcowe rozstrzygnięcie najczęściej wymaga przeprowadzenia postępowania, chyba że strony zawrą ugodę albo pozwany uzna żądanie, a sąd nie stwierdzi przeszkód do jego uwzględnienia.

Co zrobić, gdy rodzic nie wykonuje zabezpieczenia?
Nie trzeba czekać na wyrok końcowy. Postanowienie o zabezpieczeniu można skierować do egzekucji komorniczej. Najpierw należy sprawdzić treść postanowienia oraz sposób nadania mu wykonalności przez sąd.

Pierwszym działaniem powinno być przygotowanie realnego miesięcznego budżetu dziecka z ostatnich trzech miesięcy. Bez tego nie da się rozsądnie określić żądanej kwoty ani ocenić, czy potrzebny jest osobny pozew przed rozwodem, czy wniosek o zabezpieczenie w już rozpoczętej sprawie rozwodowej. Najpierw usuń błąd polegający na podawaniu kwoty „na oko”. Dopiero potem kompletuj rachunki, historię przelewów i informacje o możliwościach zarobkowych drugiego rodzica.